साताऱ्या जुन्या साखर कारखान्या टाइम ऑफिसमध्ये शेवटची विस्टी फुंकल्यानंतर अविवाहित कनिष्ठ कारकूने विवाहित इंजिनियरला तो हिशेब दिला जो कोणत्याही पाहिल्या कार्डवर कधी चढत नाही

साताऱ्या शहराच्या पश्चिम कडेला जुने साखर कारखाना अजूनही उभा होता. चिमणी आता कमी धूर सोडत होती. गाळपाचा हंगाम संपत आला होता. ऊस उतरवण्याच्या शेवटच्या आठवड्यात कारखान्याच्या आवारात एक विचित्र थकवा पसरला होता. टाइम ऑफिसची लाकडी खिडकी अर्धी उघडी राहत असे. त्या खिडकीच्या आत वैशाली देशमुख हजेरीची लाल वही उघडून बसलेली असे.

वैशालीचे वय चोवीस होते. तिचे वडील पेशवाई घाटावर छोटेसे किराणा दुकान चालवत. आई गेल्या तीन वर्षांत वारली होती. घरची गरज म्हणून वैशालीने कारखान्याच्या टाइम ऑफिसमध्ये कनिष्ठ कारकून म्हणून नोकरी धरली. दोन महिन्यांत तिने प्रत्येक शिफ्टची नोंद, प्रत्येक इंजिनियरची सही, प्रत्येक विस्टीची वेळ पाठ केली होती. तिचे हात शाईने काळे होत. तिची साडी साधी सुती. केस पाठीमागे घट्ट बांधलेले. चष्मा नाकावर सरकत राहत.

प्रविण जाधव शिफ्ट इंजिनियर होता. वय अडतीस. लग्न झालेले. दोन मुली शाळेत. बायको साताऱ्याच्या दुसऱ्या बाजूला राहत. तो रात्रीच्या शिफ्टला येई. बॉयलर बंद झाल्यावर टाइम ऑफिसमध्ये येऊन आपली सही करत. पहिल्या महिन्यात त्याची नजर वैशालीच्या वहीवरून सरकत असे. दुसऱ्या महिन्यात ती नजर तिच्या गळ्यावर थांबत. तिसऱ्या आठवड्यात ती नजर तिच्या ओठांवर थांबत.

गाळपाची शेवटची रात्र आली. कारखान्याच्या गेटवर शेवटची विस्टी फुंकली गेली. आवाज आवारात फिरून विरला. कामगार बाहेर पडले. सुपरवाइजर निघाला. निरीक्षक निघाला. टाइम ऑफिसच्या दारात फक्त एक दिवा जळत होता. वैशालीने शेवटची एन्ट्री लिहिली. शाई अजून ओली होती. दार उघडले. प्रविण आत आला. त्याच्या शरीरातून वाफ आणि मळीची गंध येत होती. बुटांवर रसाचे ठसे होते.

तो म्हणाला की आजची नोंद पूर्ण झाली का. वैशालीने हो म्हटले. तिचा आवाज कमी पडला. प्रविणने दार आतून लावले. खिडकीची लाकडी पट्टी खाली केली. खोलीत फक्त दिव्याचा पिवळा प्रकाश राहिला. वहीच्या पानावर दोघांचे हात जवळ आले. शाईची ओली रेखा दोघांच्या बोटांना लागली. वैशालीचे हात थरथरले. प्रविणचे हात गरम होते.

तो म्हणाला की तू रोज इथे उशिरा राहतेस. वैशालीने सांगितले की घर दूर आहे आणि बस संपते. तो म्हणाला की मी सोडून देतो. तिने नाही म्हटले. पण तिची नजर त्याच्या चेहऱ्यावरून हलली नाही. प्रविणने तिच्या हातावर आपला हात ठेवला. ती दूर गेली नाही. तो जवळ आला. त्याच्या श्वासाची उष्णता तिच्या कानापाशी आली. तिने डोळे मिटले.

पहिला चुंबन भीतीने भरलेला होता. ओठ सुके होते. जीभ थोडीशी भिडली. मग दुसरा चुंबन लांब झाला. वैशालीची साडी त्याच्या छातीला लागली. प्रविणने तिच्या कमरेला हात फिरवला. ब्लाउजची बटणे सैल झाली. तिची त्वचा कारखान्याच्या उन्हाळ्यातही थंड वाटली. त्याने तिच्या गळ्यावर ओठ ठेवले. तिने त्याच्या केसांत बोटे घातली.

टेबलवर वही राहिली. खुर्ची बाजूला सरकली. वैशाली टेबलाच्या काठावर बसली. प्रविणने तिची साडी वर केली. पेटीकोट ओला होता. त्याने हात आत नेला. तिच्या मांड्या थरथरल्या. त्याने बोट फिरवले. ती श्वास रोखून बसली. मग हळूहळू आवाज बाहेर पडला. कारखान्याच्या पोकळ आवारात तो आवाज हरवला.

प्रविणने ब्लाउज काढला. स्तन उघडे झाले. निप्ल थंड दिव्याखाली गडद दिसले. त्याने तोंड लावले. वैशालीने डोके मागे टेकवले. तिची पाठ खिडकीच्या काचेला लागली. काच थंड होती. त्याची जीभ गरम होती. त्याने दात हळूवार लावले. तिने त्याच्या खांद्यावर नखे खुपसली. शर्टच्या बटणांनी तिच्या पोटावर दाब पडला.

तो म्हणाला की मी लग्न केलेले आहे. तिने सांगितले की मला माहीत आहे. तो थांबला. तिने त्याचा हात आपल्या मांडीवर ठेवला. म्हणाली की आजची नोंद वहीत नाही. तो पुन्हा जवळ आला. पायघोळ काढला. कमरेचा पट्टा खाली पडला. वैशालीने पहिल्यांदा पुरुषाचे शरीर इतक्या जवळ पाहिले. तिचे हात थरथरले पण दूर गेले नाहीत.

प्रविणने तिला टेबलावर पाडले. वही बाजूला गेली. शाईची शिसी कोसळली. काळी शाई टेबलावर पसरली. त्याने तिच्या मांड्या उघडल्या. आत शिरला. वैशालीने दात ओठांत घेतले. पहिला दुखण्याचा कडा घेतला. मग तो कडा मिसळला. प्रविण हलला. टेबल खडखडले. दिवा थरथरला. खिडकीची पट्टी किंचित उघडली. बाहेर चिमणीची सावली दिसली.

तो जोरात ढकलू लागला. वैशालीचे स्तन हलले. तिची साडी कमरेभोवती गुंडाळली गेली. त्याने तिचे केस सोडवले. वेणी विखुरली. त्याने कानामध्ये गलिच्छ शब्द सांगितले. तिने उत्तर दिले नाही पण तिची मांडी त्याच्या कमरेला घट्ट चिकटली. आत ओलावा वाढला. आवाज वाढला. कारखान्याच्या पोकळीत तो आवाज फिरत राहिला.

प्रविणने तिला उलटे केले. छाती टेबलावर पडली. शाई तिच्या स्तनाला लागली. काळे ठसे उठले. त्याने मागून धरले. हात कमरेवर घट्ट झाले. प्रत्येक ढक्याने टेबल पुढे सरकले. वैशालीने टेबलाचा किनारा धरला. नखे लाकडात घुसली. त्याने थाप दिली. तिच्या पोटात आग पसरली. तिने आवाज दाबला नाही.

तो खाली बसला. तिला खुर्चीवर बसवले. स्वतः समोर आला. तोंड तिच्या मांड्यांत घातले. जीभ आत शिरली. वैशालीने केस ओढले. पाय त्याच्या खांद्यावर गेले. शरीर उठले. पडले. पुन्हा उठले. तिने त्याचे नाव घेतले. आवाज फुटला. कारखान्याच्या गेटजवळ कुत्रा भुंकला. मग पुन्हा शांतता.

प्रविण पुन्हा आत शिरला. आता लय वेगाने होती. घामाची धारा गळ्यातून उतरली. वैशालीच्या चष्म्यावर वाफ बसली. त्याने चष्मा काढला. डोळे मिळून गेले. त्याने ओठ दाबले. जीभ घुसली. ढक्के सखोल झाले. टेबलची एक पायाची कील सैल झाली. वही जमिनीवर पडली. पाने पसरली. शाईची ओली अक्षरे पुसली गेली.

वैशालीचा देह ताठ झाला. आत आकुंचन आले. प्रविण थांबला नाही. त्याने आत सोडले. गरम धार आत पसरली. तिने त्याला घट्ट धरले. दोघे टेबलावर थकून पडले. श्वास एकमेकांच्या छातीवर पडत राहिले. बाहेर वाऱ्याने चिमणीची सावली हलली. आत दिवा अजून जळत होता.

थोड्या वेळाने प्रविण उठला. कपडे चढवले. वैशालीने साडी नीट केली. ब्लाउजच्या बटणांपैकी एक गहाळ होते. शाईचे ठसे स्तनावर होते. त्याने हाताने ते पुसले. पुसले नाहीत पूर्ण. तिने वही उचलली. ओली पाने चिकटली. शेवटची एन्ट्री वाचता येईना. तो म्हणाला की ही नोंद कुठेही चढणार नाही.

तिने विचारले की उद्या. तो म्हणाला की उद्या कारखाना बंद. गाळप संपले. तू दुसऱ्या विभागात जाशील. मी दुसऱ्या शिफ्टला. तिने डोके हलवले. तो दार उघडले. आवारात थंड हवा शिरली. त्याने तिला गेटपर्यंत सोडले. रस्त्यावर दिवे विरले होते. बस नव्हती. त्याने रिक्शा आणला. तिने नाव सांगितले नाही. फक्त पत्ता.

पहाटे कारखान्याच्या टाइम ऑफिसमध्ये नवीन कारकून आला. वही बदलली गेली. जुनी वही कपाटात गेली. त्या वहीच्या शेवटच्या पानावर शाईचे पुसलेले ठसे होते. कोणत्याही पाहिल्या कार्डवर ती नोंद नव्हती. वैशाली दुसऱ्या इमारतीत बसली. प्रविण बॉयलरच्या बाजूने गेला. दोघांच्या नजरा एकदा मिळाल्या. मग काम सुरू झाले.

पुढच्या आठवड्यात गाळप पूर्ण बंद झाले. चिमणी थंड झाली. आवारात ऊस नाही. फक्त वाळलेली माती. टाइम ऑफिसची खिडकी बंद राहिली. पण त्या रात्रीच्या दिव्याची आठवण दोघांच्या शरीरात राहिली. वैशालीच्या स्तनावर शाईचे फिकट ठसे कित्येक अंघोळीनंतरही जाणवत. प्रविणच्या हातात तिच्या कमरेची आठवण राहिली.

एक संध्याकाळी कारखाना बंद असल्यावर वैशाली जुने ऑफिस पाहायला गेली. दार उघडे होते. आत प्रविण वही शोधत होता. त्याने ती जुनी वही काढली. शेवटचे पान दाखवले. पुसलेली अक्षरे. तिने हात ठेवला. तो हात धरला. या वेळी दार लावले नाही. खिडकी उघडी राहिली. पण शरीर पुन्हा जवळ आले.

या वेळी ते जमिनीवर पडले. धूळ उडाली. साडी मातीत मिसळली. प्रविणने तिला वर घेतले. मांड्या त्याच्या कमरेला गुंडाळल्या. आत पुन्हा शिरला. लय या वेळी धीमी होती. चुंबन लांब होते. हात सर्व शरीर फिरले. वैशालीने त्याच्या कानात सांगितले की ही नोंद मी विसरणार नाही. त्याने उत्तर दिले की ही नोंद वहीत नसते.

सूर्य मावळला. चिमणी काळी दिसू लागली. दोघे उठले. कपडे चढवले. वही कपाटात ठेवली. दार लावले. गेटबाहेर वेगवेगळ्या वाटा. पण शरीरातील उष्णता एकच राहिली. साताऱ्याच्या त्या जुन्या साखर कारखान्याच्या टाइम ऑफिसमध्ये शेवटच्या विस्टीनंतर जो हिशेब झाला तो कोणत्याही पाहिल्या कार्डवर कधी चढला नाही.

पुढच्या हंगामात वैशाली दुसऱ्या कारखान्यात गेली. प्रविण त्याच बॉयलरजवळ राहिला. कधी कधी टाइम ऑफिसची खिडकी उघडली की वाऱ्यात शाईची गंध येई. तेव्हा दोघे वेगवेगळ्या ठिकाणी थांबत. हात आपल्या शरीरावर फिरवत. ती रात्र परत यावी अशी इच्छा मनात ठेवत. इच्छा वहीत लिहिली जात नसे.

कारखान्याचे जुने लाकडी टेबल नंतर बदलले गेले. नवीन लोखंडी टेबल आले. पण जुन्या टेबलाच्या काठावर नखांचे चिन्ह राहिले होते. ते चिन्ह कोणी पुसले नाही. ते चिन्ह त्या हिशेबाची एकमेव नोंद ठरली. वैशाली आणि प्रविण त्या चिन्हाची आठवण ठेवून आपापले दिवस जगले. शेवटची विस्टी मनात वाजत राहिली.

त्या रात्रीच्या आधीच्या आठवड्यात वैशालीने प्रविणची सही रोज पाहिली होती. सहीची रेखा तिरपी असे. शाई जास्त दाबली जाई. ती सही पाहून तिच्या पोटात एक हलकी आग उठे. ती आग घरी नेत असे. अंघोळीत ती आग वाढे. बिछान्यावर ती आग झोप उडवे. सकाळी ऑफिसमध्ये ती आग दबली जाई पण संपली नाही.

प्रविण घरी जाऊन बायकोच्या शेजारी पडत असे. पण झोप लागत नसे. टाइम ऑफिसच्या पिवळ्या दिव्याची आठवण येई. वैशालीच्या चष्म्यामागील डोळे येत. तिच्या सुती साडीची घडी येई. तो बाथरूमध्ये जाऊन थंड पाणी तोंडावर टाकत. तरी शरीर शांत होईना. मुलीच्या शाळेच्या फीच्या वहीत त्या रात्रीची नोंद नव्हती.

शेवटच्या विस्टीच्या आधीच्या दिवशी वैशालीने चहा आणला होता. दोन कप. एक प्रविणसाठी. त्याने घेतला. बोटांना बोटे लागली. चहा गरम होता. नजर गरम होती. त्यांनी काही बोलले नाही. फक्त कप रिकामे केले. कप टेबलावर ठेवताना पुन्हा स्पर्श झाला. तो स्पर्श संध्याकाळभर हाताच्या आतील बाजूला राहिला.

रात्री जेव्हा तो आत शिरला तेव्हा वैशाली तयार नव्हती पण नाकारण्याची ताकद नव्हती. भीती होती. हवस होती. घरची गरज होती. शरीर स्वतंत्र होते. त्याने पहिल्या ढक्यात दुखवले. दुसऱ्या ढक्यात ओला केले. तिसऱ्या ढक्यात तिचे नाव घेतले. चौथ्या ढक्यात तिने त्याचे नाव घेतले. नावे वहीत नव्हत्या. फक्त श्वासात होत्या.

शाईच्या शिसी कोसळल्यावर काळी धारा टेबलावरून तिच्या पोटावर गेली. प्रविणने जीभेने ती धारा चाटली. तिखट गंध. गोड त्वचा. त्याने पोटाखालून जिभेने मार्ग काढला. वैशालीने मांड्या उघडल्या. लाज गेली. भीती राहिली पण कामाची नव्हती. त्याने तोंड लावून तिला थरथर आणली. मग पुन्हा आत शिरला.

तेव्हा कारखान्याच्या दुसऱ्या बाजूला रात्रपहरेकऱ्याने टॉर्च फिरवली. प्रकाश खिडकीवरून गेला. दोघे थांबले. छाती एकमेकांना चिकटल्या. टॉर्च निघून गेली. ते पुन्हा हलले. अधिक जोरात. अधिक खोल. टेबल सरकले. खुर्ची पडली. वहीची पाने पायाने तुडवली गेली. शेवटची एन्ट्री पुसली गेली.

समाधानाच्या क्षणी वैशालीने डोळे उघडले. पिवळा दिवा. काळी चिमणी खिडकीबाहेर. प्रविणचे घामाने ओले केस. तिच्या मांडीवर त्याची कमर. आत गरम धारा. ती धारा घरी नेता येणार नव्हती. पण शरीराने ती स्वीकारली. त्याने कपाळ तिच्या कपाळाला टेकवले. दोघे हसले नाहीत. फक्त श्वास सोडला.

रिक्शामध्ये जाताना वैशालीने खिडकीबाहेर पाहिले. सातारा झोपला होता. घाटावरील दिवे विरले होते. तिच्या मांड्या चिपकून होत्या. साडी ओली होती. ब्लाउजचे एक बटण गहाळ. ती बटण टाइम ऑफिसच्या जमिनीवर पडले असावे. उद्या कोणी उचलेल. कोणी नाही. ती नोंदही कार्डवर नाही.

दुसऱ्या दिवशी नवीन कारकूनाने वही मागितली. वैशालीने जुनी वही दिली. शेवटचे पान चिकट होते. कारकूनाने विचारले काय झाले. तिने सांगितले की शिसी कोसळली. तो हसला. प्रविण दारात उभा होता. त्याने काही विचारले नाही. फक्त सही केली. सहीची रेखा त्या दिवशी आणखी तिरपी होती.

वर्ष संपले. हंगाम संपला. शरीर मात्र त्या रात्रीच्या हिशेबात अडकून राहिले. वैशाली जेव्हा अंघोळ करते तेव्हा शाईचे ठसे आठवतात. प्रविण जेव्हा बॉयलर बंद करतो तेव्हा टाइम ऑफिसचा दिवा आठवतो. दोघे वेगळे जगतात. पण एकाच नोंदीत बंद आहेत. ती नोंद पाहिल्या कार्डवर कधी चढली नाही.

कधी कधी पावसाळ्यात कारखान्याच्या आवारात चिखल होतो. टाइम ऑफिसची लाकडी खिडकी सुजते. तेव्हा वाऱ्यात जुन्या शाईची गंध येते असे वाटते. ते वाटणे खरे असो किंवा खोटे. वैशाली आणि प्रविण त्या गंधाने थांबतात. हात आपल्या शरीरावर फिरवतात. शेवटची विस्टी पुन्हा ऐकू येते. मग काम सुरू होते. कार्ड भरले जाते. खरी नोंद मात्र वहीच्या पुसलेल्या पानावरच राहते.