ધ્રાંગધ્રાના મિઠાંણા કોઠાર પર છેલ્લા ટ્રક નીકળ્યા પછી વિવાહિત વજન ક્લર્કના પતિએ તોલ ઘર પરથી પાસાના ટેકાન પર જે વજન રજિસ્ટરમાં કદી નથી ચઢતું

ધ્રાંગધ્રાની મિઠાંણી પટ્ટી પર સાંજ પડે ત્યારે આખું આકાશ સફેદ અને ગુલાબી વચ્ચે અટકી જાય. કોઠારની ટીનની છત પર પવન ફરે. વજનકાંટાની લોખંડની સીડી ગરમ રહે. રેવતી પચ્ચીસ વર્ષની વિવાહિત વજન ક્લર્ક હતી. પતિ હરેશ ત્રણ વર્ષથી તે જ કોઠારનો રાત્રિ ચોકીદાર હતો. બપોરે તે ઘરે સૂતો. રાતે તે ટોલ ઉપર બેસતો. બંને એક જ પગથિયાં પર ચઢતા. છતાં ઘરની પથારીમાં તેમની વચ્ચે એક શાંત ખાડો પડ્યો હતો.

હરેશનું શરીર પાતળું હતું. હાથમાં કપાસની દોરી જેવી નસો. રેવતીનું શરીર ભરેલું હતું. કમર પહોળી. છાતી ભારે. સાડીની કંચુકી હંમેશા થોડી તણાયેલી. ઘરે હરેશ તેને હાથ મૂકતો ત્યારે હાથ થોડી વાર રહેતા અને પછી સરી જતા. રેવતી તે રાતો ગણતી. ગણતરીમાં શરમ હતી. ગુસ્સો નહોતો. ફક્ત એક ખાલી જગ્યા હતી જેને નામ આપવાનું તેને આવડતું નહોતું.

કિશોર રાજકોટથી આવતો. બત્રીસ વર્ષ. ટ્રાન્સપોર્ટ કંપનીનો ડ્રાઇવર. મોટા હાથ. ગરદન પર મીઠાનો સફેદ ઝાકળ. તે છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી દર બુધવારે છેલ્લો ટ્રક લઈને આવતો. રેવતી તેનું વજન લખતી. હરેશ ઉપરની ટોલ પર બેસીને નીચે જોતો. પહેલી વાર કિશોરે રેવતીની આંગળી પર પોતાની આંગળી રાખી ત્યારે હરેશે કંઈ કહ્યું નહીં. બીજી વાર કિશોરે પાણીની બોટલ આપી ત્યારે હરેશે માથું હલાવ્યું. ત્રીજી વાર રેવતીએ પોતાની સાડીની પલ્લુ સીધી કરી ત્યારે હરેશની જીભ સૂકી પડી.

આ વખતે ટ્રક મોડો આવ્યો. બીજા બધા ગાડા નીકળી ગયા. કોઠારનો ચોક ખાલી. મિઠાની ગોનીઓ પિરામિડની જેમ ઊભી. વીજળીનો એક નબૃળો બલ્બ. રેવતીએ રજિસ્ટર ખોલ્યું. કિશોરે ટ્રકનું દરવાજું બંધ કર્યું. હરેશ સીડી ચઢીને ટોલ પર ગયો. તેની જગ્યા નક્કી હતી. ત્યાંથી કોઠારની અંદરની બે ખિડકી દેખાતી. એક ખિડકીમાં કાચ તૂટેલો હતો. તૂટેલા કાચમાંથી અવાજ સીધો ચઢતો.

કિશોરે કહ્યું, આજે વજન વધારે છે. રેવતીએ કહ્યું, લખી દઉં. કિશોરે કહ્યું, લખવાનું પછી. પહેલાં પાણી. રેવતીએ માટીના ઘડામાંથી પાણી આપ્યું. કિશોરે પાણી પીધું અને ગ્લાસ રેવતીના હાથમાં મૂક્યો. હાથ અડ્યા. રેવતીનું હાથ ગરમ હતું. કિશોરનું હાથ કડક અને ખરબચડું. બંને હાથ એક ક્ષણ ઊભા રહ્યા. ઉપર હરેશે શ્વાસ અટકાવ્યો.

રેવતીએ પૂછ્યું, તું જાણે છે ને. કિશોરે કહ્યું, જાણું છું. તારો પતિ ઉપર છે. રેવતીએ માથું હલાવ્યું. કિશોરે કહ્યું, તે જુએ તો જુએ. હું છુપાવાનો નથી. રેવતીની ગરદન ગરમ થઈ. તેને યાદ આવ્યું કે ઘરે હરેશે કાલે રાતે કહ્યું હતું, જો તને ગમે તો હું જોઉં. તે વાક્ય તૂટેલું હતું. અધૂરું. છતાં તે વાક્યે આજની રાતને રસ્તો આપ્યો.

કોઠારની અંદરની ઓરડીમાં જૂની લાકડાની ટેબલ હતી. ટેબલ પર રજિસ્ટર, કાળી શાહી, એક તૂટેલી કાંટી. રેવતીએ બારણું અંદરથી લાકડી ચોંટાડી. તાળું બહારથી નહોતું. અંદરથી ફક્ત ઈચ્છા હતી. કિશોરે ટેબલ પાસે આવીને રેવતીની કમર પકડી. કમર ભરેલી. હાથમાં ભરાઈ. રેવતીએ આંખ બંધ કરી. ઉપર તૂટેલા કાચમાં હરેશનું મોં દેખાયું. મોં સૂકું. આંખો પહોળી.

હરેશની દાંડી કાંપતી હતી. તે નીચે ઉતર્યો નહીં. તે ચીસ પાડી નહીં. તેની અંદર એક વિચિત્ર શાંતિ હતી. શાંતિ સાથે એક તીવ્ર ગરમી. તે ગરમી તેને શરમ આપતી. શરમ સાથે એક સ્વાદ. સ્વાદ એવો કે જેને તે ઘરની પથારીમાં કદી ચાખી શક્યો નહોતો. નીચે કિશોરે રેવતીની સાડીની પલ્લુ ખસેડી. પલ્લુ ફરશ પર પડી. રેવતીની પીઠની ચામડી પર મીઠાનો પાતળો ધૂળિયો પડ્યો હતો. કિશોરે જીભથી તે ધૂળ ચાખી. રેવતીએ અવાજ કાઢ્યો. અવાજ નાનો. પણ તૂટેલા કાચમાંથી સીધો ટોલ સુધી પહોંચ્યો.

કિશોરે કંચુકીની ગાંઠ ખોલી. રેવતીની છાતી બહાર આવી. ભારે. ઘેરી. કિશોરે મોં મૂક્યું. રેવતીએ કિશોરના વાળ પકડ્યા. વાળ ખરબચડા. હાથમાં ખેંચાયા. ઉપર હરેશે પોતાનો હાથ પોતાના શરીર પર મૂક્યો. હાથ કાંપ્યો. તેને લાગ્યું કે તે પતિ નથી રહ્યો. તે ફક્ત એક આંખ બની ગયો છે. આંખ જે જુએ અને જે જુએ તેને પોતાના લોહીમાં ઉતારે.

રેવતીએ કહ્યું, ધીમે. કિશોરે કહ્યું, ધીમું નહીં. આજે તારો પતિ જુએ છે એટલે હું ધીમું નહીં રાખું. રેવતીની આંખમાં પાણી આવ્યું. પાણી દુઃખનું નહોતું. પાણી એક રાહતનું હતું. કિશોરે તેને ટેબલ તરફ વાળી. ટેબલની કિનારી રેવતીના પેટને અડી. રજિસ્ટર ખસીને કિનારી પર અટક્યું. શાહીની કૂપી પડી નહીં. પડી હોત તો પાનું કાળું થાત. પાનું સાફ રહ્યું. શરીર મેલું થયું.

કિશોરે રેવતીની ઘાઘરી ઉપર ચઢાવી. રેવતીની જાંઘ ખુલ્લી. જાંઘ પર મીઠાની નાની કાણી ચોંટી હતી. કિશોરે કાણી કાઢીને જીભ પર મૂકી. પછી જીભ રેવતીની વચ્ચે મૂકી. રેવતીએ ટેબલ પકડી. નખ લાકડામાં ગરી ગયા. ઉપર હરેશનો શ્વાસ એવો થયો કે તે પોતે સાંભળી શકે. તેને લાગ્યું કે તે મરી રહ્યો છે અને જીવી રહ્યો બંને એક સાથે.

કિશોર ઊભો થયો. પોતાની પેન્ટ ઉતારી. રેવતીએ પાછળ ફરીને જોયું. તેનું શરીર કઠણ હતું. મોટું. ઘરની પથારીમાં જે હતું તેનાથી અલગ. રેવતીએ મોં ખોલ્યું પણ શબ્દ ન આવ્યો. કિશોરે પાછળથી તેને પકડી. એક ધક્કો. રેવતીની આંખ બંધ. બીજો ધક્કો. આંખ ખુલી. તૂટેલા કાચમાં હરેશ દેખાયો. હરેશે માથું નમાવ્યું નહીં. તે જોતો રહ્યો. રેવતીએ તેને જોઈને કિશોરને કહ્યું, વધારે.

કિશોરે વધારે કર્યું. ટેબલ ખસી. રજિસ્ટર નીચે પડ્યું. પાનાં ખુલ્લાં. ઉપર મીઠાની ધૂળ પડી. ધૂળે કાળા અક્ષર ઢાંક્યા. રેવતીનો અવાજ મોટો થયો. અવાજ કોઠારની ટીનની છત સુધી ગયો. છતે જવાબ આપ્યો. હરેશે હાથ ઝડપ્યો. તેની આંખમાં પાણી આવ્યું. પાણી દુઃખનું પણ હતું અને સ્વાદનું પણ હતું. તે સમજી શક્યો નહીં કે તે ગુસ્સે છે કે આભારી છે.

કિશોરે રેવતીને પાછી ફેરવી. હવે તે સામસામા હતા. રેવતીએ કિશોરની ગરદન પકડી. કિશોરે તેને ફરશ પર સુવડાવી. ફરશ ઠંડી. મીઠાની ગોનીઓની છાયા. કિશોર ઉપર ચઢ્યો. રેવતીએ પગ ખોલ્યા. અંદર સુધી. ઊંડા. દરેક ધક્કે તેની પીઠ ફરશ પર ઘસાઈ. ફરશની ઠંડી અને શરીરની ગરમી એક થઈ. ઉપર હરેશે આંખ બંધ કરીને ફરી ખોલી. તે જોવાનું છોડી શક્યો નહીં.

રેવતીએ કહ્યું, હરેશ. નામ કોઠારમાં પડ્યું. કિશોરે ધક્કા ન રોક્યા. હરેશે નામ સાંભળ્યું અને તેને લાગ્યું કે તે નામ હવે પતિનું નામ નથી. તે નામ એક સાક્ષીનું નામ છે. સાક્ષી જે ચુપચાપ રહે અને ચુપચાપ બળે. રેવતીએ ફરી નામ કહ્યું. આ વખતે નામ વધારે મોટું. કિશોરે રેવતીના મોં પર હાથ મૂક્યો. હાથથી અવાજ દબા૱ો પણ બંધ ન થયો.

હરેશની શ્વાસ તેજી હતી. તેજી એક વાક્ય હતી. વાક્ય રજિસ્ટરમાં નહોતું. રજિસ્ટરમાં ફક્ત ટન અને તારીખ હોય. આ તેજી શરીર સાથે હતી. રેવતી જાણતી હતી કે પતિ આ શ્વાસ માંગે છે. કિશોર જાણતો હતો કે આ શ્વાસ તેની નથી છત௠ તે લઈ રહ્યો છે. ત્રણે લોકો એક જ રાતમાં ત્રણ અલગ જગ્યાએ હતા. એક ફરશ પર. એક ટોલ પર. એક બીજાના શરીરની અંદર.

ટ્રક નીકળ્યો. કિશોર બેઠો. હરેશ નીચે આવ્યો. રેવતી સાડી બની. સરનામું વજન લખાય ટોન તારીખ નામ. સરનામું આ રાત નથી આવી. આ રાત શરીરમાં રહી. કોઠારની હવા પાછળ સાથે છે. મિઠની ગંધ ફરશ પર બેઠી.

સવારે રેવતી હરેશને જોયું નહી પૂછ્યું. હરેશે રેવતીને જોયું નહી પૂછ્યું. પૂછ્યું એક સવાલ હતી. આ સવાલ ટોલ ઉપર રહી. આ સવાલ રજિસ્ટરમાં નથી ચઢી. આ સવાલ ઘરમાં રહી. આ સવાલ શરીરમાં રહી.

રેવતીએ તે રાતે ઘરે આવીને હાથ ધોયા. હાથ પર મીઠું હતું. મીઠું ઊતર્યું નહીં. હરેશે પાછળથી આવીને તેના વાળમાં હાથ મૂક્યો. હાથ કાંપતો હતો. રેવતીએ પૂછ્યું નહીં. હરેશે કહ્યું નહીં. બંને પથારીમાં સૂતા. વચ્ચેની ખાલી જગ્યા હવે ખાલી નહોતી. તેમાં એક ત્રીજી વ્યક્તિ નહોતી. તેમાં એક નજર હતી. નજર જે ટોલ પરથી ઊતરીને હવે ઓરડામાં પણ રહેતી.

કિશોર રસ્તામાં ટ્રક રોકીને પાણી પીધું. તેને યાદ આવ્યું કે રેવતીનું નામ તેણે મોટેથી કહ્યું નહોતું. તેણે ફક્ત શરીરને બોલાવ્યું હતું. શરીરે જવાબ આપ્યો હતો. પતિએ જવાબ આપ્યો હતો ચુપચાપ. ત્રણ જવાબ એક જ રાતમાં. એક પણ જવાબ કાગળ પર નહીં.

ધ્રાંગધ્રાની પટ્ટી સવારે ફરી સફેદ થઈ. મજૂરો આવ્યા. ગોનીઓ ચઢી. વજનકાંટો વાગ્યો. રેવતીએ કલમ ઉપાડી. હરેશ ઘરે સૂતો. ઊંઘમાં તેની પોપચાં હલતાં રહ્યાં. પોપચાં પાછળ તૂટેલો કાચ હતો. કાચ પાછળ ટેબલ હતી. ટેબલ પાછળ એક સ્ત્રી હતી જે તેની પત્ની હતી અને હવે તેનાથી વધારે પણ હતી.

રેવતીએ રજિસ્ટરના પાને આંગળી ફેરવી. કાલની તારીખ સાફ. આજની તારીખ ખાલી. ખાલી જગ્યામાં તેને પોતાનો અવાજ સંભળાયો. અવાજ કહેતો હતો વધારે. તેણે કલમથી આંકડો લખ્યો. આંકડો સાચો હતો. રાત ખોટી નહોતી. રાત ફક્ત અલગ ખાતામ௠ હતી. તે ખાતું કોઈ ઓડિટમાં ન આવે.

હરેશ સાંજે ફરી ટોલ પર બેસશે. રેવતી ફરી નીચે રહેશે. જો કિશોર ન આવે તો પણ ટોલની દાંડી કાંપશે. કાંપ એક યાદ હશે. યાદ એક વજન હશે. વજન રજિસ્ટરમાં નહીં ચઢે. વજન છાતીમાં રહેશે. છાતીમાં રહેલું વજન કોઈ ત્રાજવે ન તોલે.

કોઠારની દીવાલ પર મીઠાન௠ ડાઘ௠ છે. ડાઘ௠ વર્ષોથી. નવો ડાઘો એક રાતનો છે. તે ડાઘો ફરશ પર છે. તેને કોઈ પૂંછશે નહીં. મજૂરો સવારે ઝાડુ ફેરવશે. ધૂળ ઊડશે. ધૂળ સ௠થે થોડી વ௠ત પણ ઊડશે. વ௠ત આકાશમ௠ જશે. આકાશ સફેદ રહેશે. નીચે રજિસ્ટર ક௠ળું રહેશે. વચ્ચે ત્રણ શરીર ય௠દ રાખશે.

રેવતીએ બારણું ખોલ્યું. બહાર પ્રકાશ. અંદર અંધાર௠ની ગંધ. ગંધમ௠ પરસેવો. ગંધમ௠ મીઠું. ગંધમ௠ એક પુરુષનું તેલ. તેણે બારણું બંધ કર્યું. બહારનું કામ શરૂ. અંદરનું કામ પૂરું થયું નહીં. અંદરનું કામ કદી પૂરું થતું નથી. તે ફક્ત આગલી ર௠તની રાહ જુએ છે.

હરેશે સપન௠મ௠ સીડી ચઢી. સપન௠મ௠ કાચ તૂટ્યો નહોતો. સપન௠મ௠ તે નીચે ઊતરીને વચ્ચે ઊભો રહ્યો. સપન௠મ௠ તેણે કિશોરનો હાથ પકડ્યો નહીં. તેણે ફક્ત જોયું. જોવું એ તેનું ક௠મ બની ગયું. જોવું એ તેની ભૂખ બની ગઈ. ભૂખ એવી કે રોટલી તેને ભરે નહીં.

કિશોરે રાજકોટ પહોંચીને ટ્રક ધોઈ. પાણી સ௠થે મીઠું ઊતર્યું. મીઠું ઊતર્યું તો પણ હાથની ય௠દ ન ઊતરી. હાથમ௠ કમરની માપ રહી. માપ એવું કે સ્ટીયરિંગ પર પણ તે માપ આવે. તે હસ્યો. હસવું એકલું હતું. એકલું હસવું પણ એક પ્રકારનું વજન છે.

ધ્રાંગધ્રા રાતે ફરી શ௠ત થશે. કોઠાર ફરી અંધ௠રો થશે. વજનક௠ટો ફરી ઊભો રહેશે. ત્રણ ન௠મ ફરી એક છત નીચે આવશે. છત ટીનની. છત ગરમ. છત નીચે જે થશે તે છત ઉપર લખ௠શે નહીં. લખ௠શે ફક્ત એટલું કે ટ્રક નીકળ્યો. વજન બર௠બર. ત௠રીખ સ௠ચી. બ௠કી બધું ખોટું નહીં. બ௠કી બધું ફક્ત બહ௠ર.

રેવતીએ કલમ બંધ કરી. હાથ ઊંચો કરીને ગરદન પર ફેરવ્યો. ગરદન પર કિશોરન௠ હોઠની ય௠દ. ય௠દ ગરમ. તેણે બહ௠ર જોયું. પટ્ટી લ௠બી. આક௠શ ખુલ્લું. ટોલ ખ௠લી. ટોલ ર௠તે ભર௠શે. ભર௠શે એક મ௠ણસથી જે બોલશે નહીં. બોલશે નહીં તે મ௠ણસ સೌથી મોટું વ௠ક્ય કહેશે. વ௠ક્ય એટલું કે જોવું એ પણ એક પ્રક௠રનો સ્પર્શ છે.

આ વ௠ત અહીં પૂરી થતી નથી. આ વ௠ત દર બુધવ௠રે ન௠ની થઈને મોટી થ௠ય છે. મીઠું ઓગળતું નથી. નજર ઓગળતી નથી. રજિસ્ટર સ௠ચું રહે છે. શરીર અલગ ખ௠તું ર௠ખે છે. બંને ખ௠ત௠ એક જ કોઠ௠રમ௠ ચ௠લે છે. એક બહ௠ર. એક તૂટેલ௠ ક௠ચની પ௠છળ.