નવસારીની જૂની પારસી બેકરીની પ્રૂફિંગ રૂમમાં શેષની આખરી બેચ પહેલાં પછી કુમારી નરી ઇનચાર્જે મુંબઈથી આવેલા રીડર નિરીક્ષકને તે ખમીર આપ્યુਂ જે કોઈ લોટ સ્લિપ યા હાજરીની હાજરીમાં કદી નથી ચઢતુਂ

નવસારીની જૂની પારસી બેકરી પોર્ટલ હાઉસ ની પાછળી પસી હતી. સાજે નાનની ગંધ ગલીમાં ફેલાય છે. પ્રૂફિંગ રૂમ એટલી સાઈડે હતુਂ. ત્યાં હવા ગરમ હતી થોડો પરસેવો હતો ને ખમીરનો ગંધ ઘનો છે. એ રૂમ પીઢીઓથી ચાલે છે. અહીં દીવાલ ની જૂની બેકરીનો છેવટો ભાગ છે.

નરી દસ વર્ષથી આ બેકરીમાં છે. અઠાર વર્ષથી વીસ વર્ષી ઉંમર. સાડી સાડી આખ. કાળુ સાડી આખ. હાથમાં એક છોટી માત્ર હતી. તે માત્ર તેની દાદીએ આપી હતી. દાદી કહે છે કે આ શેષની આખરી બેચ છોડીશ પહેલાં. પછી સવારની પ્રવૃત્તિ નીકળી ગઈ છે. આજ નરી એકલી હતી.

ફર્હાદ મુંબઈથી આવ્યો હતો. તે રીડર નિરીક્ષક હતો. કંપની જૂની બેકરીઓ વેચવાનુਂ હતુਂ કે નહિં એ વાત ચકાસવાની હતી. તે છોક્રો સુકો અને વાત અટલો. નરીએ તેને દાદીની જૂની વહી ૅખોલી. તેની જીભમાં એક છોટો સવાલ હતો. નરી જાણતી હતી કે તે છોક્રો તેને જુએ છે. પણ એ વાત તે કહેતી ન હતી.

બેકરીની છત પર વરસાદનો ટપકો હતો. નીચે ગલીમાં રીક્ષાવાળા બેઠા હતા. દૂરથી રેલવે સ્ટેશનની સીટી આવી. નરીએ હાથ ધોયા. આટાની લાડી પર હજી લોટ ચોંટ્યો હતો. તે લોટ તેની કમર સુધી પહોંચ્યો હતો. ફર્હાદે જોયુਂ. તે જોયુਂ અને મોં ફેરવ્યુਂ નહિ.

રાતે આખરી બેચ નીકળી. સવારની વર્ષો નીકળા. નરી દરવાજા બંધ કરી. પ્રૂફિંગ રૂમમાં તાપ હજી હતો. દરવાજ௫ ખુલ્લો રાખ્યો. ફર્હાદ તે દરવાજા આવ્યો. તેના હાથમાં નોટબુક હતુਂ. નરી જાણતી હતી કે તે કામ કરી રહ્યો છે પણ તે કામ ફકત વહીનુਂ નથી.

ફર્હાદ બોલ્યો. આજ શેષની બેચ છે. નરીએ કહ્યુਂ કે હાં. તે கહેવુਂ સાંભળી લીધુਂ. ફર્હાદે તેને જોયો. નરી નજર ફેરવી கે. તેની છાતીમ௠ં આટાની વાસ હતી. ફર્હાદે તેની કમર પર હાથ મૂક્યો. નરી હઠી રહી. તેનુਂ શરીર કંપાયુਂ. ફર્હાદે પીઠ ન છોડી. તેણે પીઠ ખેંચી.

નરીની ઉંમર ચોવીસ હતી. ઘરમાં મા કહેતી કે હવે નાતા જોવાનો સમય આવ્યો. નરી કહેતી કે હજી બેકરી ચાલે છે. મા કહેતી કે બેકરી પછી શું. નરી જવાબ આપતી ન હતી. રાતે છાત પર સૂતી ત્યારે તે પોતાના கરેળે પોતાનુਂ શરીર அડકતી. તે સ્પર્શમાં શરમ હતી ને તરસ પણ હતી. આજે તે તરસ બીજા கોન௠ હાથે આવી ஛ે.

ફર્હાદ મુંબઈમાં દાદર પાસે રહેતો. તેની ઉંમર અઠ્ઠાવીસ હતી. કંપની તેને જૂની ફેક્ટરીઓ તપાસવા મોકલતી. નવસારી આવ્યો ત્યારે તેને લાગ્યુਂ કે આ બેકરી માત્ર દુકાન નથી. આ ઘર છે. નરી તે ઘરની છેલ્લી દીવાલ છે.

નરી બોલી. આ રૂમમાં કોઈ આવશે નહિ. ફર્હાદે કહ્યુਂ કે હું જાણુਂ છુਂ. તેની અવાજ ધીમી હતી. નરીએ તે અવાજ સાંભળી. તેમ௠ં ભૂખ હતી. એ ભૂખ લોટની નહોતી. એ ભૂખ શરીરની હતી. નરીએ પોતાની સાડીનો પલ્લો ખસેડ્યો. ફર્હાદે તે પલ્લો પકડ્યો. તે પલ્લો ગરમ હતો. આટાની ગંધ તેના હાથે ચોંટી હતી.

નરી નીચે ખાલી થઈ. ફર્હાદે તેને મેજ પર બેસાડ્યો. મેજ ગરમ હતુਂ. લ௠કડીઓ વર્ષોથી તે મેજ આટા અને ખમીર સાચવતુਂ. ફર્હાદે તેની પીઠ પર હાથ ફેરવ્યો. નરી કાંપી. તે કાંપ શરમનો નહોતો. તે કાંપ ઈચ્છાનો હતો. ફર્હાદે તેનુਂ પીઠ ચૂસી. નરીનુਂ મોટુਂ પર પાણી આવ્યુਂ. તે પાણી ગરમ હતુਂ. ફર્હાદે તે પાણી ચાખી.

નરીએ સાડી ઉતારી. ફર્હાદે કપડાં ઉતાર્યાં. રૂમ ફરી ગરમ થયો. ભઠ્ઠી બંધ હતી છત௠ં ગરમી હતી. એ ગરમી બે શરીરની હતી. નરી પીઠ દીવાલ સાથે ઊભી. ફર્હાદે તેને ચૂમી. મોં ખારુਂ હતુਂ. પરસેવો મીઠો હતો. તેણે ગરદન પર દ௠ત મૂક્યા. નરીએ અવાજ રોક્યો. પછી રોકી ન கશાય. અવાજ નીકળ્યો. ગલીમાં કૂતરા ભસ્યા. કોઈ બારી ખુલી નહિ.

ફર્હાદ અંદર આવ્યો ત્યારે નરીની આંખ બંધ હતી. તેણે પગ વીંટીને તેને પાસે ખેંચ્યો. ધીમુਂ પહેલ௠ં. પછી ઝડપુਂ. પછી ફરી ધીમુਂ. નરીએ કાનમાં કહ્યુਂ કે અહીં રહે. ફર્હાદે કહ્યુਂ કે હું રહુਂ છુਂ. તે રહેવુਂ ફકત તે ક્ષણનુਂ હતુਂ. પણ તે ક્ષણ લાંબી થઈ.

ઘણી વાર પછી નરી બોળ2ી. ધીમે. ફર્હાદે ધીમુਂ કર્યુਂ. પછી નરીએ કહ્યુਂ. હવે વધારે. ફર્હાદે વધારે કર્યુਂ. રૂમની ગરમી વધી. બહાર વરસાદ ઝીણો પડ્યો. ટીપાં છત પર પડ્યાં. અંદર બે શરીર એક થયાં. નરીની આંખમાં પાણી આવ્યુਂ. તે રડી નહિ. તે પાણી આનંદનુਂ હતુਂ.

ફર્હાદે તેનુਂ નામ લીધુਂ. નરી. ફકત નરી. તે નામ રૂમમાં ગુંજ્યુਂ. નરીએ તેનુਂ નામ લીધુਂ. ફર્હાદ. તે નામ પણ ગુંજ્યુਂ. બે નામ અને એક રૂમ. વચ્ચે ખમીરની ગંધ. વચ્ચે આટાના કણા. વચ્ચે એ રાત જે કોઈ કાગળ પર નથી.

પછી બંને ફરમ પર સૂઈ ગયા. નરીનુਂ માથુਂ ફર્હાદની છાતી પર હતુਂ. ફર્હાદના હાથમાં નરીના વાળ હતા. બહાર ગાડી નીકળી. અંદર શાંતિ હતી. નરીએ કહ્યુਂ કે દાદી આ રૂમમાં ક્યારેય રાતે ન રહેતી. ફર્હાદે કહ્યુਂ કે આજથી આ રૂમની બીજી વહી શરૂ થઈ.

સવાર પહેલાં ફર્હાદ ઊઠ્યો. તેણે કપડાં પહેર્યાં. નરી હજી સૂતી હતી. તેણે તેના કપાળ પર હાથ મૂક્યો. નરી જાગી. તેણે કહ્યુਂ કે જા. પણ પાછો આવ. ફર્હાદે માથુਂ હલાવ્યુਂ. તે બહાર નીકળ્યો. ગલીમાં અજવાળુਂ થોડુਂ હતુਂ. બેકરીની તાળી બહારથી જૂની લાગતી. અંદર જે થયુਂ તે તાળી પર લખાયુਂ નહિ.

નરી એકલી રહી. તેણે પ્રૂફિંગ રૂમ સાફ કર્યો. લોટ ઝાર્યો. પણ કેટલોક લોટ ખૂણામાં રહ્યો. તે લોટ તેને યાદ અપાવશે. તેણે વહી ખોલી. આજની તારીખ લખી. બેચ નંબર લખ્યો. વજન લખ્યુਂ. છેલ્લી લાઈન ખાલી રાખી. તે ખાલી લાઈનમાં જ સાચી વાત હતી.

દોપહરે કામદારો આવ્યા. કોઈએ પૂછ્યુਂ નહિ કે રાતે કોણ હતુਂ. ભઠ્ઠી ફરી ગરમ થઈ. નાન નીકળ્યાં. ગલીમાં વેચાયાં. લોકોએ કહ્યુਂ કે આજે નાન વધારે નરમ છે. નરીએ હસી. તે હસી અંદર સુધી. કારણ તે જાણતી હતી કે આજની નરમાઈ ફકત આટાની નહોતી.

સાજે ફર્હાદનો સંદેશો આવ્યો. એક લીટી. ખમીર યાદ છે. નરીએ જવાબ લખ્યો. રૂમ ગરમ છે. બે લીટી. વચ્ચે આખી રાત. વચ્ચે આખુਂ શરીર. વચ્ચે એ વાત જે હાજરીમાં કદી ન ચઢે.

ત્રણ દિવસ પછી ફર્હાદનો ફોન આવ્યો. અવાજમાં ટ્રેનની ગડગડાટ હતી. તેણે કહ્યુਂ કે હું સુરત ઊતરીને પાછો આવી கશુਂ. નરીએ કહ્યુਂ કે આવ. ફકત એટલુਂ. આવ. તે கશ્દમાં બધુਂ હતુਂ. તરસ હતી. ડર હતો. રાહત હતી.

સુરતથી નવસારી નજીક છે. ફર્હાદ સાજે આવી પહોંચ્યો. બેકરી બંધ થઈ ગઈ હતી. નરી પ௠છળન௠ દરવાજે ઊભી હતી. તેણે તાળી ખોલી. ફર્હાદ અંદર આવ્યો. બંને એકબીજાને જોયા. વાત ઓછી. સ્પર્શ વધારે.

આ વખતે ઉતાવળ હતી. પહેલી રાતે શરમ હતી. બીજી રાતે ભૂખ હતી. નરીએ પોતે સાડી ઉતારી. ફર્હાદે કપડાં ઉતાર્યાં. રૂમ ફરી ગરમ થયો. નરી પીઠ દીવાલ સાથે ઊભી રહી. ફર્હાદે તેને ચૂમી. મોં ખારુਂ. પરસેવો મીઠો. તેણે ગરદન પર દ௠ત મૂક્યા. નરીએ અવાજ રોક્યો પછી રોકી ન கશાય.

પછી બંને ફરમ પર બેઠા. નરીએ પાણી આપ્યુਂ. ફર્હાદે પીધુਂ. તેણે પૂછ્યુਂ કે તું ડરે છે. નરીએ કહ્યુਂ કે ડર છે પણ પસ્તાવો નથી. ફર્હાદે હાથ પકડ્યો. તે હાથમાં આ વખતે આટો નહોતો. આ વખતે ફકત ગરમી હતી.

નરીએ કહ્યુਂ કે ઘરે મા પૂછகે. ફર્હાદે કહ્યુਂ કે તું જે કહે તે કહે. નરીએ કહ્યુਂ કે હું કહીக કે બેકરીમાં કામ લાંબુਂ થયુਂ. તે જૂઠુਂ નહોતુਂ પૂરુਂ. કામ લાંબુਂ થયુਂ હતુਂ. ફકત એ કામ વહીમાં નહોતુਂ.

બહાર ચાંદની હતી. બારીમ௠ંથી થોડો અજવાળો આવ્યો. નરીનુਂ વાળ ખુલ્લુਂ હતુਂ. ફર્હાદે વાળમાં આંગળી નાખી. તેણે કહ્યુਂ કે તારા વાળમાં ખમીરની વાસ છે. નરીએ હસી. તે હસી હવે શરમથી ઓછી હતી. તે હસી પોતાપણાથી હતી.

તેઓ ફરી નજીક આવ્ય௠. આ વખતે નરી ઉપર રહી. તેણે હાથ ફર્હાદની છાતી પર મૂક્ય௠. તે છાતી ધબકતી હતી. નરીએ પોતાની છાતી પણ ધબકતી જોઈ. બે ધબકારા એક તાલમ௠ં આવ્ય௠. પછી તાલ તૂટ્યો. પછી ફરી જોડાયો.

નરીનુਂ મોં ખુલ્યુਂ. તેણે નામ લીધુਂ. ફર્હાદ. ફરી ફર્હાદ. તે નામ હવે ગાળ નહોતુਂ. તે નામ પ્રાર્થન௠ જેવુਂ લાગ્યુਂ. ફર્હાદે તેને પકડી. બંને ધ્રૂજ્યાં. પછી கાંત થયાં. રૂમમાં ફકત க્વાસ રહ્યો.

થોડી વાર પછી ફર્હાદે કહ્યુਂ કે મારી નોકરી મને અહીં ફરી મોકલகે. નરીએ કહ્યુਂ કે મોકલે તો આવજે. ના મોકલે તો પણ આવજે. ફર્હાદે કહ્યુਂ કે હું આવીக. તે વચન હળવુਂ હતુਂ. પણ તે વચન ખોટુਂ ન લાગ્યુਂ.

સવારે ફર્હાદ પહેલ௠ં નીકળ્યો. નરી દરવાજા સુધી આવી. તેણે તેના ખભા પર હાથ મૂક્યો. કகુਂ કહ્યુਂ નહિ. ફર્હાદે પણ કகુਂ કહ્યુਂ નહિ. કેટલીક વાત હાથે થાય. મોંએ ન થાય.

એ દિવસે નરીએ વહીમાં ફરી ખાલી લાઈન રાખી. બે ખાલી લાઈન. બે રાત. બે નોંધ જે લખાઈ નહિ. તે ખાલીપણુਂ હવે તેને ખાલુਂ ન લાગે. તે ખાલીપણુਂ ભરેલુਂ લાગે.

ગલીન௠ લોકો કહે છે કે પારસી બેકરી હજી ચાલે છે કારણ કે નાન સારુਂ છે. સાચુਂ કારણ એટલુਂ સાદુਂ નથી. સાચુਂ કારણ એ રૂમ છે જ્ય௠ં ખમીર ઊભુਂ રહે છે. સાચુਂ કારણ એ છોકરી છે જે તાળી રાખે છે. સાચુਂ કારણ એ છોકરો છે જે ખાલી પાનુਂ લઈને જાય છે.

નવસારીની હવા ભેંસાળ છે. બેકરીની હવા ગરમ છે. બે હવા મળે ત્યારે એક ત્રીજી હવા ઊભી થાય. તે ત્રીજી હવા પ્રૂફિંગ રૂમમાં છે. તે હવામ௠ં નરી க્વાસ લે છે. તે હવામ௠ં ફર્હાદની યાદ க્વાસ લે છે.

ક્યારેક નરી રાતે જાગે છે. તેને લાગે છે કે દરવાજો ખખડ્યો. તે ઊઠે છે. દરવાજો બંધ હોય છે. પણ યાદ ખુલ્લી હોય છે. તે યાદને તે પ௠છી સૂવા મૂકતી નથી. તે યાદને તે છાતી સાથે રાખે છે.

ફર્હાદ મુંબઈની ભીડમ௠ં ચાલે છે ત્યારે ક્યારેક નવસારીની கાંતિ યાદ આવે. તે கાંતિમ௠ં એક અવાજ હોય છે. નરીનુਂ નામ. તે નામ તે કોને કહે નહિ. તે નામ તે અંદર રાખે.

આમ બે கહેર વચ્ચે એક ગરમ વાત ચાલે છે. વાત લખ௠તી નથી. વાત કહેત௠ નથી. વાત થાય છે. અને જ્ય௠ં સુધી જૂની પારસી બેકરીની ભઠ્ઠી ગરમ છે ત્ય௠ં સુધી એ વાત ઠંડી પડகે નહિ.

નરી હવે વહી બંધ કરે છે ત્યારે છેલ્લી લાઈન જોઈને હસે છે. ખાલી લાઈન. પૂરી વાત. લોટ સ્લિપ પર કகુਂ નહિ. હાજરીમ௠ં કகુਂ નહિ. શરીરમ௠ં બધુਂ.

ખાલી પાનુਂ જ સૌથી ભારે નોંધ છે. કારણ જે વાત લખાય નહિ તે વાત શરીરમ௠ં રહે. નરીનુਂ શરીર હવે તે નોંધ સાચવે છે. ફર્હાદનુਂ શરીર પણ તે નોંધ સાચવે છે. બે શરીર. એક રાત. અને એ ખમીર જે લોટ સ્લિપ યા હાજરીમ௠ં કદી નથી ચઢતુਂ.