छत्रपती संभाजीनगरच्या जुन्या विद्यापीठाच्या पुरातत्त्व तळघरात कलशाच्या तीन फुटी जोडताना अविवाहित विद्यार्थिनीने क्षेत्रीय सहाय्यकाला तो जोड दिला जो कोणत्याही संग्रहालयाच्या कार्डावर चढत नाही

छत्रपती संभाजीनगरच्या जुन्या विद्यापीठाच्या पुरातत्त्व विभागाची मातीची प्रयोगशाळा इमारतीच्या तळघरात होती. वरच्या मजल्यांवर विद्यार्थी गर्दी करत, पण तळघर उन्हाळ्यानंतर ओसाड पडत असे. भिंतींवर ओलसर डाग होते. लाकडी कपाटांत हजारो वर्षांपूर्वीच्या मातीच्या तुकड्यांची पाकिटे ठेवलेली होती. मध्यभागी एक मोठी संगमरवरी टेबल होती जिथे फुटी पडलेल्या मातीच्या भांड्यांना पुन्हा जोडले जात असे. दिव्याची दोरी भिंतीवरून लोंबकळत असे आणि पंखा इतक्या मंद गतीने फिरत असे की हवाही थंड वाटे.

रेवती देशमुख तिसऱ्या वर्षाची पदव्युत्तर विद्यार्थिनी होती. तिचे हात नेहमी मातीने माखलेले असत. केस मागे घट्ट बांधलेले, चष्म्याची फ्रेम नाकावर सरकलेली, आणि आवाज इतका कमी की प्रयोगशाळेतही तो भिंतींना टेकत नव्हता. ती फुटी जोडण्यात इतकी गुंतलेली असायची की वेळ निघून जात असे आणि तिला कळतही नसे. होस्टेलमधील मुली तिला मातीची बाई म्हणत. रेवती त्या नावाला रागवत नसे. तिला माती समजत असे. माणसे समजत नसत.

तिचे घर जालन्यात होते. वडील शाळेत शिक्षक होते, आई घर सांभाळत असे. रेवतीला लग्नाच्या गोष्टी ऐकायला आवडत नसत. ती म्हणायची की हात स्थिर झाले की पुढचे पाऊल पडेल. हात अजून स्थिर नव्हते, म्हणून ती तळघरात राहत असे. रात्री उशिरा होस्टेलला परतताना कॉरिडॉरमधील दिवे विझलेले असत आणि तिच्या बूटकडचा आवाज एकटा पडत असे.

त्या शुक्रवारी संध्याकाळी विभाग बंद झाला होता. वरचा चौकीदार खुर्चीत झोपी गेला होता. त्याच्या तोंडातून मंद घोरणे येत होते. रेवतीने फक्त एक दिवा ठेवला होता. टेबलावर एक प्राचीन कलश होता. त्याला तीन मोठ्या फुटी होत्या आणि अनेक बारीक नागमोडी रेघा होत्या. ती फुटींना जोडण्यासाठी पांढरा गोंद आणि बारीक ब्रश वापरत होती. प्रत्येक स्पर्श इतका धीमा होता की वेळ थांबला आहे असे वाटे.

दरवाजा उघडला. लोखंडी कडीने किरकिर केली. आदित्य पाटील आत आला. तो क्षेत्रीय सहाय्यक होता. गावाकडून आलेला, खांदे रुंद, हात खडबडीत, आणि बोलण्यात मराठवाड्याची जाडसर लय. त्याने बाहेरच्या उत्खननातून नवीन तुकडे आणले होते. त्याच्या शर्टवर धूळ होती, बूटकडे चिखल होते, आणि कपाळावर घाम चमकत होता.

तो म्हणाला, रेवतीबाई, हे तुकडे आजच्या खड्ड्यातून निघाले. मी विचारले की कुठे ठेवायचे. कोणी उत्तर दिले नाही म्हणून इथे आलो.

रेवतीने डोके वर काढले. तिच्या गालांवर मातीची पावडर होती. ती म्हणाली, टेबलावर ठेवा. मी नंतर पाहते.

आदित्य तुकडे ठेवूनही गेला नाही. तो उभा राहिला. प्रयोगशाळेत शांतता होती. पंख्याचा आवाज मंद होता. त्याने तिच्या हाताकडे पाहिले. तिची बोटे लहान होती, पण ती फुटी हाताळताना अतिशय स्थिर होती. त्याने पाहिले की तिच्या मनगटावर एक पातळ वेणी आहे, जुनी, सोन्यासारखी नसलेली, फक्त तांब्याची.

तो म्हणाला, तुम्ही इतके वेळ एकटे बसता. भीत नाही का?

रेवती हसली, थोडीशी. भीती तळघरात नसते. भीती वरच्या मजल्यावर असते, जिथे लोक बोलतात आणि नावे ठेवतात.

आदित्य समजला नाही पूर्णपणे, पण तो जवळ आला. त्याने एक तुकडा उचलला. त्याच्या हाताला रेवतीच्या हाताला स्पर्श झाला. दोघेही थांबले. स्पर्श लहान होता, पण तो प्रयोगशाळेतील ओलसर हवेत मोठा वाटला. रेवतीच्या बोटांच्या टोकांना एक लहर गेली. आदित्याच्या हाताच्या आतल्या बाजूला ती लहर थांबली.

रेवतीने हात मागे घेतला नाही. आदित्यानेही तुकडा सोडला नाही. त्यांच्या बोटांमध्ये माती होती, गोंद होता, आणि एक नवीन उष्णता होती जी तुकड्याच्या थंड पृष्ठभागापेक्षा वेगळी होती.

ती शांतपणे म्हणाली, हा तुकडा इकडे ठेवा. कोन जुळतो. थोडा दाबा, पण मोडू नका.

तो जवळ आला. त्याच्या छातीचा वास घाम आणि धू̳ यांचा होता. रेवतीने श्वास आत घेतला. तिच्या छातीत काहीतरी हलले. तिला माहीत होते की हे काम नव्हते. हे काहीतरी वेगळे होते. कॉलेजच्या तीन वर्षांत तिने कोणाच्या छातीचा वास इतक्या जवळ घेतला नव्हता.

आदित्याने तिच्या कपाळावरील माती पुसली. त्याच्या अंगठ्याने तिची त्वचा ओली केली. रेवतीचे डोळे बंद झाले. ती इतकी जवळ कधी नव्हती. कॉलेजमध्ये ती पुस्तकांच्या मागे लपायची. मुलांशी बोलणे तिला जड जायचे. सेमिनारमध्येही ती मागच्या बाकावर बसायची. पण आज तिची जीभ हलली नाही, हात मात्र हलले.

तिने त्याचा हात आपल्या गालावर ठेवला. तो गरम होता. आदित्य खाळी वाकला. त्याच्या ओठांनी तिच्या ओठांना स्पर्श केला. चुंबन प्रथम भीतीने भरलेले होते, मग ते ओले झाले, मग ते खोल झाले. रेवतीच्या दातांनी त्याच्या ओठाला किंचित चावले. आदित्याने कंबरेवर हात ठेवला. त्याची त̳हात मोठी होती. तिची कमर त्या त̳हातात पूर्ण सामावली.

प्रयोगशाळेतील दिवा एकटा होता. कपाटांच्या सावल्या लांब पडल्या. रेवतीची कुरता मातीने माखलेली होती. आदित्याने बटण उघडले. एक, मग दुसरे, मग तिसरे. प्रत्येक बटणाने तिची छाती अधिक दिसू लागली. तिची त्वचा दिव्याच्या प्रकाशात फिकट सोनेरी दिसली. तिच्या स्तनाग्रांवर थंडी लागली आणि ते ताठ झाले. आदित्याने बघितले आणि श्वास सोडला, जणू काही त्याने खड्ड्यातून दुर्मिळ तुकडा काढला आहे.

आदित्याने तोंड तिच्या ग्̳यावर ठेवले. त्याने चाटले, चावले, श्वास सोडला. रेवतीचा आवाज पहिल्यांदा मोठा झाला. तो आवाज तळघराच्या भिंतींना लागला आणि परत आला. तिने त्याचे केस पकडले. केस धु̳ीने कडक होते. तिने मुठीत आव̳ले.

ती म्हणाली, इथे कोणी येणार नाही. पण धीराने. मला घाई नको.

आदित्य म्हणाला, मी धीर धरतो तेव्हा हात थरथरतात. आज हात स्थिर आहेत. तुमचे हात पाहून मी शिकलो.

त्याने तिची कुरता खा̳ी केली. घागराची दोरी सोडली. दोरी सरकताना तिच्या कमरेवरून खा̳ी गेली आणि आवाज केला. रेवती नुसती पेटीकोट आणि कापडी ब्रा मध्ये उभी राहिली. तिची मांडी जाड होती, कमर अरुंद, पोट मऊ. नाभीभोवती एक बारीक रेघ होती, जुन्या साडीच्या गाठीची. आदित्याने गुडघे टेकले. त्याने पेटीकोट वर केला. तिच्या जांघांमध्ये उबदार वास होता. त्याने नाक तिथे ठेवले आणि श्वास घेतला. रेवतीची मांडी थरथरली.

रेवतीची पाठ टेबलाच्या कडेला लागली. तिने टेबलावरील कलश बाजूला सारला, का̳जीपूर्वक. फुटी पडू नये म्हणून दोन्ही हात वापरले. मग तिने स्वतःला टेबलावर बसवले. संगमरवरी थंड होते. तिची त्वचा त्या थंडीवर आकुंचित झाली. आदित्याने तिची मांडी उघडली. त्याने जिभेने तिच्या ओल्या भागाचा पहिला स्पर्श केला.

रेवतीची पाठ वाकली. तिने तोंड दाबले, पण आवाज बाहेर पडला. आदित्याची जीभ धीमी होती, मग जलद झाली. त्याने ओठांनी तिथे दाब दिला. जिभेचे टोक वर खा̳ी फिरले, मग वर्तु̳ात. रेवतीचे नखे त्याच्या खांद्यावर खोल गेले. तिच्या पोटात लहर आली, मग दुसरी, मग तिसरी जी पायथ्यापासून डोक्यापर्यंत गेली. ती ओरडली नाही, पण तिचा श्वास तुटला. तिने आदित्याचे नाव पहिल्यांदा पूर्ण उच्चारले.

आदित्य उठला. त्याने पँटची बटणे काढली. बेल्टची बकसुंदरी किरकिरली. त्याचे लिंग जाड होते, शिरा दिसत होत्या, टोक ओले होते. रेवतीने पहिल्यांदा एवढ्या जवळ पाहिले. पुस्तकात रेखाटलेले नव्हते हे. हे जिवंत होते, धडधडणारे होते. तिने हात पुढे केला. बोटांनी त्याला स्पर्श केला. गरम, कडक, आणि नाडीसारखे हलणारे.

ती म्हणाली, ह̳ू. मला माहीत नाही किती सहन होईल. मी या आधी इतके जवळ गेले नाही.

आदित्याने होकार दिला. त्याच्या डो̳यात घाई नव्हती, फक्त एक मोठी गांभीरता होती. त्याने टोक तिच्या उघड्या जागेवर ठेवले. ह̳ूहूळू आत ढकलले. रेवतीची भुवई चढली. दुखापत होती, पण ती दुखापत गरम होती. तिने पाय त्याच्या कमरेभोवती गुंडा̳ले. आदित्य आणखी आत गेला. पूर्ण आत गेल्यावर दोघे थांबले. रेवतीच्या आत भरलेपणा होता जो शब्दात मावत नव्हता.

रेवतीचे डो̳े पाणावले होते. ती म्हणाली, हलवा. पण सोडू नका. हात कमरेवर ठेवा.

आदित्याने कमर हलवली. पहिला धक्का मंद, दुसरा खोल, तिसरा टेबल हलवणारा. संगमरवरी टेबल थंड होती, रेवतीची पाठ त्या थंडीवर घासली जात होती. आदित्याचे हात तिच्या स्तनांवर होते. त्याने चिमटे काढले, ओठांनी चाटले, दातांनी दाब दिला. स्तनाग्र तोंडात घेऊन त्याने ह̳ू चावले. रेवतीची पाठ अधिक वाकली.

रेवतीचा आवाज आता लपला नाही. ती म्हणाली, आणखी. आणखी खोल. मला जाणवू द्या की तुम्ही आत आहात.

आदित्याने मांड्या उचलल्या. त्याने वेग वाढवला. प्रयोगशाळेत मांस आणि माती यांचा वास एकत्र आला. कपाटातील पाकिटे थरथरली नाहीत, पण रेवती थरथरली. तिच्या आत कशाचा तरी गाठ सुटला. तिने आदित्याला कवेत घेतले आणि शरीरातून एक लांब कंप सोडला. तिची योनी आदित्याला आणखी घट्ट धरून राहिली. तिच्या मांड्या बंद होऊ लागल्या आणि आदित्याने त्या पुन्हा उघड्या ठेवल्या.

आदित्य थांबला नाही. त्याने रेवतीला टेबलावरून उचलले आणि भिंतीला टेकवले. तिच्या पायांनी जमीन धरली नाही. त्याने खालून वर ढकलले. प्रत्येक ढकल्यात रेवतीची छाती त्याच्या छातीवर आपटली. तिचे केस विखुरले. चष्मा टेबलावर पडला आणि काचेचा कोपरा किंचित तडकला. रेवतीने ऐकले पण तिला पर्वा नव्हती.

भिंतीवरील ओलसर डाग रेवतीच्या पाठीला लागले. थंड आणि चिकट. ती म्हणाली, मला खा̳ी ठेवा. फरशीवर. भिंतीपेक्षा फरशी मला माहीत आहे.

आदित्याने तिला फरशीवर झोपवले. त̳घराची फरशी थंड आणि खडबडीत होती. त्याने तिच्या मागे गुडघे टेकले. रेवतीने कंबर वर केली. आदित्याने मागून प्रवेश केला. या कोनात तो अधिक खोल गेला. रेवतीने मूठ आव̳ली. तिचे नखे फरशीवर ओरडले. एक लहान ओरखडा पडला जो नंतर मातीने झाकला जाईल.

आदित्याने तिचे केस पकडले. थोडे ओढले. रेवतीने मान मागे व̳वली. त्यांच्या ओठांची पुन्हा भेट झाली, उलटी, ओली, घाईची. आदित्याचा वेग आता अनियंत्रित होता. त्याच्या जांघांचा आवाज तिच्या जांघांवर पडत होता. प्रत्येक आवाजात एक लय होती, जणू कुठल्यातरी जुन्या गाण्याची.

रेवती पुन्हा ओली झाली, अधिक. ती म्हणाली, आत सोडू नका. बाहेर. मला ते जाणवायचे आहे, पण आत नाही.

आदित्य बाहेर निघाला. त्याचे वीर्य तिच्या पाठीवर, कमरेवर, आणि मातीच्या फरशीवर पडले. पांढरे, गरम, आणि लांब थेंब. रेवती स्थिर पडली. तिचा श्वास मोठा होता. आदित्य तिच्या बाजूला आडवा पडला. त्याची छाती वर खा̳ी होत होती. रेवतीने त्याच्या छातीवर कान ठेवला. धडधड ऐकू येत होती, जणू खड्ड्यातून एखादे यंत्र चालू आहे.

काही मिनिटे कोणी बोलले नाही. पंखा फिरत होता. दूरवर कॉलेजच्या गेटवर कुत्रा भुंकला. वरच्या मजल्यावर एखादी खिडकी बंद झाल्याचा आवाज आला.

रेवती उठली. तिने पेटीकोट शोधला. शरीर मातीने आणि घामाने चिकटले होते. तिने आदित्याच्या छातीवर हात ठेवला. बोटांनी त्याच्या छातीवरील केस अलगद चा̳ले.

ती म्हणाली, हे कलशावर लिहिले जाणार नाही. कोणत्याही अहवालात नाही. विभागप्रमुख विचारतील तर मी म्हणेन की तुकडे जु̳वले.

आदित्य हसला, थकलेला. तो म्हणाला, अहवाल मातीचे असतात. आपण माती नाही. आपण त्या रात्रीचे आहोत जी नोंदवहीत येत नाही.

रेवतीने दिवा अधिक मंद केला. तिने कलशाच्या फुटी पुन्हा हातात घेतल्या, पण हात स्थिर नव्हते. आदित्याने तिच्या पाठीमागून हात गुंडा̳ला. त्याने तिच्या स्तनाला पुन्हा स्पर्श केला. रेवतीची मान त्याच्या खांद्यावर पडली. स्तनाग्र पुन्हा ताठ झाले. आदित्याची बोटे नाभीभोवती फिरली आणि खा̳ी गेली.

ती म्हणाली, आणखी थोडा वे̳. मग आपण वेग̳े होऊ. उद्याचे तोंड वेग̳े असेल.

आदित्याने तिला पुन्हा फरशीवर आणले. यावे̳ी त्याने तोंड तिच्या स्तनाग्रांवर ठेवले आणि बोटे तिच्या आत घातली. दोन बोटे, मग तीन. रेवतीने पाय उघडे ठेवले. तिच्या आत आदित्याची बोटे वाकत होती, दाब देत होती, त्या जागेला शोधत होती जिथे ती पुन्हा कंप पावेल. त्याने अंगठा बाहेरच्या गाठीवर दाबला आणि आतील बोटे लयबद्ध हालवली.

ती कंपली. अधिक जोरात. तिच्या मांड्या बंद झाल्या आणि आदित्याचा हात अडकला. ती हसली आणि रडली एकाच वे̳ी. गाल ओले झाले. आदित्याने हात काढला आणि त्या बोटांना स्वतःच्या तोंडात घातली. रेवती पाहत राहिली. तिला लाज वाटली आणि भूकही वाटली.

रेवतीने त्याला खा̳ी ढकलले. ती त्याच्यावर बसली. ती म्हणाली, आता मी ठरवते किती खोल. तुम्ही फक्त धरून राहा.

तिने त्याचे पुन्हा कडक झालेले लिंग हातात घेतले आणि स्वतःमध्ये घातले. यावे̳ी दुखापत कमी होती, फक्त भरलेपणा होता. तिने कमर वर्तु̳ात हलवली. आदित्याचे हात तिच्या नितंबांवर होते. तो तिला वर उचलत आणि खा̳ी बसवत होता. प्रत्येक बसण्यात आवाज येत होता, ओला आणि जाड.

रेवतीची छाती हलती होती. घाम गालावरून वाहत होता. केसाची एक लट चेहऱ्यावर चिकटली. ती म्हणाली, मला पाहत राहा. डो̳े बंद करू नका. मला दिसू द्या की तुम्ही इथे आहात.

आदित्य पाहत राहिला. तिचे ओठ उघडे होते, केस चेहऱ्यावर चिकटले होते, आणि तिची योनी त्याला गि̳त होती. त्याने कमर वर केली. रेवतीने नखे त्याच्या छातीवर लावली. चार रेघा पडल्या ज्या उद्या शर्ट झाकेल.

दोघे एकाच वे̳ी जव̳ आले. आदित्य बाहेर निघाला आणि रेवतीच्या पोटावर सोडले. थेंब नाभीत साचले. ती त्याच्यावर कोस̳ली. त्यांची छाती एकमेकांवर धडधडत होती. रेवतीने डो̳े बंद केले आणि त्या धडधडीत आपली धडधड मिस̳ली.

नंतर रेवती उठली. तिने पाण्याची बाटली शोधली. थोडी फरशी पुसली, थोडी स्वतःला. आदित्याने पँट घातली. त्याने तुकडे व्यवस्थित रचले, जणू काही घडलेच नाही. पण त्याच्या हाताचा थरकाप अजून गेला नव्हता.

रेवतीने कुरता घातली. चष्मा लावला. तडकलेला कोपरा तिला दिसला. ती म्हणाली, उद्या सका̳ी मी येईन. तुम्ही उत्खननावर जाल. इथे बोलू नका.

आदित्य म्हणाला, मी तुकडे आणत राहीन. तुम्ही जोडत राहाल. बोलण्याची गरज नाही.

रेवती दाराजव̳ थांबली. तिने मागे व̳ून पाहिले. कलश अजूनही फुटींनी भरलेला होता. टेबल स्वच्छ नव्हते. फरशीवर एक पांढरा थेंब मातीत मिस̳ला होता. तिने तो थेंब बुटाच्या टोकांनी पुसला नाही.

ती म्हणाली, जोडणी पूर्ण होईल तेव्हा हा कलश संग्रहालयात जाईल. आपण मात्र इथेच राहू, त̳घरात, जिथे नोंद नसते.

आदित्याने दिवा बंद केला. अंधारात त्यांचे हात पुन्हा सापडले. एक छोटे चुंबन, ओठांच्या कडेला. रेवतीच्या ओठावर आदित्याची चव राहिली. मग रेवती पायऱ्या चढली. प्रत्येक पायरीवर तिच्या मांड्यांमध्ये ओलसरपणा जाणवत होता. आदित्य पाच मिनिटे थांबला, मग दुसऱ्या दरवाजातून निघाला.

वरच्या मजल्यावर कॉरिडॉर मोक̳ा होता. चौकीदार अजून झोपेत होता. रेवतीने हात धुतले, पण नखांमध्ये माती राहिली. तिला ती माती काढायची नव्हती. होस्टेलच्या खोळीत तिने आरशात पाहिले. ग्̳यावर एक लाल खूण होती. तिने साडीचा पदर वर केला आणि झोपली. झोपेतही त̳घराची थंड फरशी जाणवत होती.

दुसऱ्या दिवशी प्रयोगशाळेत इतर विद्यार्थी आले. कोणी चहा आणला, कोणी नोंदवही उघडली. रेवती कलश जोडत होती. हात पुन्हा स्थिर होते, पण आत काहीतरी हलते होते. आदित्य तुकडे आणून गेला. त्यांच्या नजरा एकमेकांना भिडल्या आणि निघून गेल्या. कोणी काही विचारले नाही. विभागप्रमुख म्हणाले की जोडणी चांगली चालली आहे.

पण त्या रात्री नंतर रेवतीच्या शरीरात तो त̳घराचा थंड स्पर्श राहिला. आदित्याच्या हातात तिच्या मांड्यांची उब राहिली. कलश ह̳ूहू पूर्ण होत गेला. त्यांचे शरीर मात्र प्रत्येक भेटीत नव्याने फुटत आणि नव्याने जु̳त राहिले.

एक महिना उलटला. शुक्रवारच्या संध्याका̳ा त्यांच्यासाठी वेग्̳या झाल्या. कधी दिवा असायचा, कधी नसायचा. कधी टेबलावर, कधी फरशीवर, कधी कपाटाच्या कडेला. एकदा रेवतीने आदित्याला खुर्चीत बसवले आणि स्वतः गुडघे टेकले. तिने तोंडाने त्याला घेतले, ह̳ू, शिकत, दात लावू नये म्हणून का̳जी घेत. आदित्याने तिचे केस मागे केले आणि नाव कुजबुजले. रेवतीने ते नाव गि̳ले.

एके दिवशी विभागप्रमुख म्हणाले की कलश प्रदर्शनात जाईल. रेवतीने होकार दिला. संध्याकळी त̳घर पुन्हा मोक̳े होते. आदित्य आला. त्यांनी यावे̳ी बोलण्यापेक्षा जास्त स्पर्श केला. शब्द कमी पडत होते आणि शरीर अधिक सांगत होते.

रेवतीने स्वतःची कुरता काढली. आदित्याने तिला कपाटाच्या कडेला उभे केले. त्याने तिला उचलले. तिच्या पायांनी त्याची कमर पकडली. प्रवेश जलद होता, ओला होता, आणि दोघांना माहीत होता. रेवतीने दात त्याच्या खांद्यावर लावले. आदित्याने नितंबांना चांगला दाब दिला. कपाटाची दारे किरकिरली.

कपाटातील पाकिटे हलली. एक पाकिट खा̳ी पडले. त्यांनी ते लगेच उचलले नाही. आदित्य रेवतीला धरूनच फरशीवर आला. त्याने तिच्या मांड्या खांद्यावर घेतल्या. कोन इतका खोल होता की रेवतीचे तोंड उघडे राहिले. ती फक्त श्वास घेत होती आणि आदित्याचे नाव कुजबुजत होती. प्रत्येक ढकल्यात तिची पाठ फरशीवर सरकत होती.

आदित्य बाहेर पडला आणि तिच्या स्तनांवर सोडले. रेवतीने ते बोटाने पुसले आणि चव घेतली. आदित्य पाहत राहिला. त्याच्या डो̳यात आश्चर्य होते, भूक होती, आणि एक प्रकारची नम्रता होती जी उत्खननात दिसते जेव्हा मोठा तुकडा हाती येतो.

रेवती म्हणाली, हे काम संपले तरी त̳घर संपणार नाही. मी इथे राहीन. तुम्ही येत राहा. प्रदर्शन वर आहे. आपण खा̳ी आहोत.

आदित्याने तिचा हात चूमला. मातीच्या बोटांना चूमला. तो म्हणाला, मी तुकडे आणत राहीन. काही तुकडे मातीचे असतील. काही आपल्या असतील. दोन्ही जोडणी लागतील.

ते बाहेर पडले वेगवेगळ्या वे̳ी. कॉलेजच्या गेटवर दिवे लागले होते. रेवतीने मागे व̳ून त̳घराच्या दिशेने पाहिले. तिथे आता अंधार होता. पण तिच्या शरीरात प्रकाश होता, गरम आणि गुप्त. होस्टेलच्या खोळीत तिने खिडकी उघडली. हवा गरम होती. त̳घराची थंडी तिच्या पाठीत होती.

पुढच्या आठवड्यात कलश प्रदर्शनात ठेवला गेला. काचेच्या कपाटात तो उज̳ला. लोकांनी त्याच्या सुंदर जोडणीची तारीफ केली. रेवती शांत उभी राहिली. आदित्य गर्दीत उभा होता, हात खिशात. त्यांच्यामध्ये पाच पावले होती आणि एक संपूर्ण त̳घर होते. कोणी त्या पाच पावलांची किंमत माहीत नव्हती.

रात्री रेवती पुन्हा त̳घरात गेली. आदित्य आधीच होता. दिवा नव्हता. फक्त त्यांचे हात होते, त्यांचे तोंड होते, आणि फरशीवर पुन्हा माती मिस̳लेले थेंब होते. कलश वर गेला होता. त्यांची कहाणी खा̳ी राहिली, जिथे नोंदवही नसते, जिथे फक्त स्पर्श असतो आणि जोडणी असते जी कधी प्रदर्शनात जात नाही.

रेवतीने अंधारात त्याचा चेहरा शोधला. चुंबन लांब होते. शरीर पुन्हा उघडे झाले. आदित्य आत आला आणि थांबला, जणू काही तो मातीच्या तुकड्याला योग्य कोनात ठेवत होता. मग त्याने हलवले. रेवतीची पाठ फरशीवर घासली. तिने त्याला आणखी आत ओढले. तिच्या मांड्या त्याच्या कमरेभोवती कड्यासारख्या होत्या.

त्या रात्री ते दोनदा एकत्र आले. पहिल्यांदा घाईने, दुसऱ्यांदा ह̳ू जणू प्रत्येक मिलीमीटर मोजावा. शेवटी रेवती त्याच्या छातीवर डोके ठेवून पडली. आदित्याने तिच्या केसांतून माती काढली. एकेक कणी काढली आणि बाजूला ठेवली.

ती कुजबुजली, उद्या नवीन तुकडे येतील. खड्डा अजून संपलेला नाही.

तो म्हणाला, येतील. आणि आपण पुन्हा जोडू. फुटी राहिल्या तरी जोडणी चालू राहील.

त̳घर शांत झाले. वरच्या मजल्यावर जीवन चालू होते. खा̳ी दोन शरीर मातीसारखी जु̳ली होती, फुटींसह, गोंदासहित, आणि त्या वजनासह जे कोणत्याही संग्रहालयाच्या कार्डावर चढत नाही. पंखा थांबला. ओलसर भिंतींनी त्यांचा श्वास धरून ठेवला. दाराबाहेर पायऱ्या रिकाम्या होत्या.

रेवतीने अंधारात हात पुढे केला. आदित्याची बोटे सापडली. त्यांनी एकमेकांची बोटे गुंफली, जशी फुटींची कडे गुंफली जातात. कोणताही अहवाल ही गुंफण लिहू शकत नव्हता. फक्त त̳घर लिहू शकते, आणि त̳घर मौन असते.