ਪਟਿਆਲਾ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਤਬਲਾ ਰੂਮ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਅੱਧੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਾਲ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਜੋ ਸਟੇਜ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੱਜਣੀ

ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਤਬਲਾ ਰੂਮ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਧੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਹੇਠਾਂ ਆਂਗਣ ਵਿੱਚ ਨੀਮ ਦਾ ਰੁੱਖ ਪੱਤੇ ਝਾੜਦਾ। ਉਸ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਰਾਤ ਦੇ ਨੌ ਵਜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ ਤਬਲੇ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੀ, ਆਵਾਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ।

ਉਹ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ। ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਕਲਪਕ ਰੱਖੋ, ਡਿਗਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਲਓ। ਉਸ ਨੇ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਲਈ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਇੰਨੀ ਗਹਿਰੀ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਛੇ ਵਜੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਰਾਤ ਦਾ ਰੂਮ ਉਸਦਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ।

ਨਵਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਲੈਂਦਾ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਜੇ ਕੱਚੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਬਹੁਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਦੇਖ ਲਿਆ ਕਿ ਸਵਰਨਜੀਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣਿਆ। ਤਬਲੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥੱਪੜ ਵਰਗੀ ਚੀਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਗ ਤੋਂ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਵੀਰਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਇਆ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪਸੀਨਾ ਸੀ। ਚੁੰਨੀ ਗਰਦਨ ਤੋਂ ਖਿਸਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੂਟ ਦਾ ਕਾਲਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਜਸਬੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਲਤ ਟਾਈਮ ਤੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।

ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਹੋ।

ਮਘਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਮਘਾਂ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

ਉਹ ਹੱਸੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੀਟ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਸਬੀਰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਤਬਲਿਆਂ ਦੀ ਗੰਧ ਸੀ, ਖਾਲ ਅਤੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜ। ਇੱਕ ਬਲਬ ਲਟਕਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੀਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਰਾਤ ਤੀਨ ਤਾਲ ਵਜਾਈ। ਫਿਰ ਝਪਤਾਲ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਐਸਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਰੁਕੇ, ਉਸਦੀ ਸਾਹ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਅਜੇ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਰ ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਵੀਰਵਾਰ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਕਾਲਜ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਚੌਕੀਦਾਰ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਹਾ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਮਘਾਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਮਘਾਂ ਹਾਸਟਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਝੂਠ ਇੱਕ ਪੁਲ ਬਣ ਗਿਆ।

ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਵੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਤਬਲੇ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਲਾਈ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ, ਉਹ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਹੋ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਛੋਟੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਲਾਈ ਫੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਦੀ ਸਾਹ ਰੁਕੀ। ਬਲਬ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਸਦੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ।

ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਗਰਮ ਸੀ। ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਕੱਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਉੱਤੇ ਨਮਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਚੱਟਿਆ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚੁੰਨੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦਾ ਸੂਟ ਹਲਕਾ ਗੁਲਾਬੀ ਸੀ। ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਲਾਹਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਜਸਬੀਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ।

ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਗਿੱਲੇ ਸਨ। ਚੁੰਮਣ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਡਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਿਆ। ਬਲਾਊਜ਼ ਦੇ ਬਟਨ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ। ਉਸਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਭਾਰੀ ਸਨ, ਨਿੱਪਲ ਗੂੜ੍ਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਗਰਮੀ ਸੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਫੜੇ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਘੱਟ ਸੀ, ਇੱਕ ਧੀਮੀ ਗੂੰਜ ਜਿਵੇਂ ਤਬਲੇ ਦੀ ਖਾਲ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਕੰਬਲ ਵਿਛਾਇਆ ਜੋ ਗੱਦੀ ਵਾਲੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ। ਤਬਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਜਸਬੀਰ ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ, ਉਸਦੀ ਗੋਡੀ ਤਬਲੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਈ। ਆਵਾਜ਼ ਇੱਕ ਧੀਮੀ ਠੋਕ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਹੱਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਦੀ ਹਾਸੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਉਂਗਲੀ ਪਾਈ। ਉਹ ਗਿੱਲੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਗਿੱਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਹੌਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੀ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ।

ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੂੰਛ ਉਸਦੇ ਗਾਲ ਨਾਲ ਰਗੜੀ। ਉਸਦੀ ਸਾਹ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਾਲ ਗੁਆਚਣ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਰ ਧੱਕਾ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਿਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਦੋ ਤਿੰਨ ਚਾਰ, ਫਿਰ ਗਿਣਤੀ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਅੱਖ ਬੰਦ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ।

ਉਹ ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਢਿੱਡ ਉੱਤੇ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਉਸਦੀ ਤਰਲ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਅੱਖ ਉਸਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਅੰਦਰ ਰੱਖੀਂ। ਜਸਬੀਰ ਦਾ ਗਲਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ।

ਉਹ ਉਸ ਰਾਤ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਹੋਰ ਲੇਟੇ ਰਹੇ। ਤਬਲੇ ਦੀ ਖਾਲ ਠੰਢੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਹਿਲੇ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲੀ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ਮਘਾਂ ਵਿਆਹੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਪਰ ਮਘਾਂ ਵੀ ਕੁਆਰੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਵਾਲੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ।

ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਰਿਆਜ਼। ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਹੱਸੀ, ਰਿਆਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਚੁੰਨੀ ਖਿੱਚੀ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਸ ਨੇ ਜਸਬੀਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਨਾ ਛੱਡੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲੁਕਿਆ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਟ ਦੀ ਲੇਸ ਆਉਂਦੀ ਸੀ।

ਉਹ ਹੁਣ ਹੌਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਬਿਠਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੀ। ਉਸਦੀ ਸਾਲਵਾਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖਿਸਕੀ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਭਾਰ ਉਸਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਉੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਿਲਦੀ, ਤਬਲਾ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਿਲਦਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਿੱਪਲ ਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖਿੱਚੇ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਕਾਲਜ ਸੁੰਨ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਡਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਪੌੜੀਆਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਚਲੀ ਜਾਵੇ।

ਇੱਕ ਰਾਤ ਬਾਰਿਸ਼ ਆਈ। ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਿੜਕੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਫਰਸ਼ ਗਿੱਲਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਗਿੱਲੇ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਦੀ ਪੀਠ ਠੰਢੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਅੰਦਰ ਗਰਮ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੱਠ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ। ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਵੜਿਆ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਫੜੀ। ਹਰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੁੱਠੀ ਕੱਸੀ। ਉਸਦੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲ ਚਿਪਕੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹੋਰ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਲੱਤ ਕੰਬੀ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, ਇੱਕ ਅਣਇੱਛਤ ਬੋਲ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਗ ਵਿਚਕਾਰ ਟੁੱਟ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।

ਉਸ ਨੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਛੱਡਿਆ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮਘਾਂ ਗਿਣਦੀ ਹਾਂ। ਮਘਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਦੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਡਰ ਨਾ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਾਲੀ ਠੰਢ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵਾਲੀ ਭੁੱਖ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪੀਠ ਚੁੰਮੀ। ਉਸਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ। ਬਾਰਿਸ਼ ਬਾਹਰ ਰਹੀ। ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੰਧ ਸੀ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਗਿੱਲੀ ਲੱਕੜ।

ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦੇ ਆਂਗਣ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਦੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਹ ਪੀਂਦੀ। ਜਸਬੀਰ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਉਸ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਮਰਾ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਘੈਂਟੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਉਸਦੇ ਗਿਲਾਸ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਉਸਦੀ ਉਂਗਲੀ ਉਸਦੀ ਉਂਗਲੀ ਨੂੰ ਛੂਹੀ। ਚਾਹ ਡਿੱਗੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਕਲਾਈ ਵਿੱਚ ਧੜਕਣ ਉੱਠੀ ਜਿਵੇਂ ਤਬਲਾ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵਜ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਹਾ, ਸਵਰਨਜੀਤ, ਤੇਰੀ ਤਾਲ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹ ਬੁੱਢੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੁਝ ਤਾਲਾਂ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।

ਜਸਬੀਰ ਦਾ ਰੂਮਮੇਟ ਪੁੱਛਦਾ, ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ। ਰੂਮਮੇਟ ਹੱਸਦਾ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇਤਰ ਦੀ ਗੰਧ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਸਬੀਰ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਉਸਦੀ ਗਿੱਲੀ ਥਾਂ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਰ।

ਸਘઈਸਟਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਲਾਨਾ ਸੰਗੀਤ ਸਭਾ ਸੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੂੰ ਇਕੱਲਿਆਂ ਵਜਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਸਬੀਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਤੂੰ ਸਟੇਜ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਂਗਾ। ਲੋਕ ਪੁੱਛਣਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਰਾਤ, ਸਭਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਨ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੂਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੂਰਾ। ਹਾਰ ਵੀ। ਉਹ ਨੰਗੀ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ ਬਲਬ ਹੇਠ। ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਾਗ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅੱਜ ਮਘਾਂ ਤਘਨੂੰ ਸਿੱਖਾਵਾਂਗੀ ਉਹ ਤਾਲ ਜੋ ਸਟੇਜ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵੱਜਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਟਾਇਆ। ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਉਸਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੱਟਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਲਹਿਰ ਗਿਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉਸਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ। ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਉੱਠੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਜਕੜ ਗਈਆਂ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਵਾਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰੁਕੀ। ਖਿੜਕੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ। ਨੀਮ ਨੇ ਸੁਣਿਆ।

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆ। ਡੂੰਘਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਬੋਲ। ਉਸ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਰਾਨਾਂ ਫੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਹੱਡੀ ਉਸਦੀ ਹੱਡੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਆਏ। ਉਸਦਾ ਤਰਲ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਰਿਹਾ। ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਖੋਪੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਸੁਧਾਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਟੇਜ ਤੇ ਮਘਾਂ ਤਘਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਂਗੀ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਚੁੰਮਿਆ। ਉਸਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਤਬਲੇ ਦੀ ਖਾਲ ਵਰਗੀ ਸਖਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮਘਾਂ ਸੁਣਾਂਗਾ।

ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਕਾਲਾ ਸੂਟ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੁੰਨੀ ਸਿਰ ਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਵਜਾਇਆ। ਤਾਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਭਾਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਰਾਤ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਰਾਤ ਦੀ ਯਾਦ ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਸਬੀਰ ਪਿਛਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ। ਉਸ ਨੇ ਤਾੜੀ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਾਲ ਚੁੱਪ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾੜੀ ਵਜਾਈ, ਹੌਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾਵੇ।

ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਸਬੀਰ ਹਾਸਟਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਗਲੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਉਹ ਫਿਰ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਚੜ੍ਹਿਆ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਸਵਰਨਜੀਤ ਤਬਲੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖੀ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗੇ। ਸਿਰਫ਼ ਤਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਹਰਮੋਨੀਅਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਜਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਰੋਕੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੰਧ ਨਾਲ ਲਾਇਆ। ਉਸਦੀ ਸਾਲਵਾਰ ਹੇਠਾਂ ਖਿਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੜ੍ਹਿਆਂ ਹੀ ਲਿਆ। ਕੰਧ ਠੰਢੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਗਰਮ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ। ਧੱਕੇ ਛੋਟੇ ਸਨ ਪਰ ਡੂੰਘੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਰੱਖੇ ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਏ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰਹੇ।

ਉਸ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਠੀਕ ਕੀਤੇ। ਚੁੰਨੀ ਸਿਰ ਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਣਗੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਕਮਰਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਮਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਤਾਲ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਚਲੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਚੁੰਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮਘਾਂ ਸੁਣਦਾ ਰਹਾਂਗਾ।

ਬਾਹਰ ਆਂਗਣ ਵਿੱਚ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਫਿਰ ਹਿਲੇ। ਬਿਜਲੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਤਬਲਾ ਰੂਮ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਅੱਧੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧੀਮੀ ਠੋਕ, ਫਿਰ ਚੁੱਪ, ਫਿਰ ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਜੋ ਦੋ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤਾਲ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।

ਸਵਰਨਜੀਤ ਨੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ। ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਠੋਕੀ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਜ਼ ਤਾਲ ਰੱਖੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ, ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ, ਇੱਕੋ ਰਾਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ।